De molens van Kinderdijk zijn vaak gefotografeerd. Dat is geen reden om ze over te slaan, maar wel om te kijken wat er eigenlijk voor je staat. De negentien molens zijn geen verzameling die voor het uitzicht bij elkaar is gezet. Ze horen bij een waterhuishoudkundig systeem in de Alblasserwaard.
De polders liggen laag. Het water kon daardoor niet op ieder moment vanzelf naar de rivier worden afgevoerd. Molens brachten het eerst naar een hoger gelegen boezem: een tijdelijke berging waarvandaan het later verder kon worden afgevoerd.
Twee rijen, één waterprobleem
In 1738 werden de acht molens van de Nederwaard gebouwd. De Overwaard kreeg in 1740 eveneens acht boezemmolens. Samen met de molens voor Nieuw-Lekkerland en De Blokker vormen ze het bekende geheel van negentien. De oudste voorgangers gaan verder terug, maar het merendeel van de huidige molens dateert uit de achttiende eeuw.
De gemetselde molens van de Nederwaard en de met riet beklede molens van de Overwaard zien er verschillend uit. Ook binnen één bekende plek valt dus meer te onderscheiden dan een reeks van dezelfde molen. Het gezamenlijke doel was het verplaatsen van water, niet het malen van graan.
Later namen stoomgemalen en andere moderne gemalen een steeds groter deel van dat werk over. Het historische stelsel bleef bewaard en staat sinds 1997 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Daarbij gaat het om de samenhang tussen molens, waterlopen, boezems, sluizen en gemalen.
Voor fotografie geeft het water een extra laag. De molens staan niet alleen achter elkaar in het landschap; onder gunstige omstandigheden verschijnen de vormen ook als weerspiegeling. Wind en voorbijvarend water kunnen dat beeld meteen weer veranderen.
De paden en het water maken de afstand tussen de molens zichtbaar. Daardoor kan een overzicht goed werken, maar een kleinere uitsnede vertelt weer iets over één gebouw en zijn plaats in het systeem. Beide horen bij Kinderdijk.
Welke molens toegankelijk zijn en wat een bezoek inhoudt, kun je op de website van Kinderdijk bekijken. Hier staan de foto’s van het landschap en de techniek die daarachter schuilgaat. Wie alleen de draaiende wieken ziet, mist het water waarvoor ze ooit gebouwd zijn.
Reacties